Ginzii

แหล่งอ้างอิง

รวมกฎหมายอาหารสำหรับร้านอาหาร

ประกาศและมาตรฐานที่เกี่ยวกับร้านอาหารไทยกระจายอยู่คนละกรม และเว็บที่พูดถึงส่วนใหญ่ เล่าต่อกันมาโดยไม่ลิงก์ตัวบท หน้านี้จึงรวมไว้ที่เดียว พร้อมเลขราชกิจจานุเบกษา วันที่ใช้บังคับ และปุ่มเปิดไฟล์จากหน่วยงานต้นทางให้ตรวจสอบเองได้ทุกฉบับ

ก่อนอ่าน ต้องรู้ว่ากฎหมายอาหารมีสองเลนที่ห้ามปนกัน

เลนที่หนึ่ง ร้านที่ปรุงเสิร์ฟลูกค้าเอง อยู่ใต้พระราชบัญญัติการสาธารณสุข พ.ศ. 2535 ต่อด้วยกฎกระทรวงสุขลักษณะของสถานที่ จำหน่ายอาหาร พ.ศ. 2561 และประกาศลูกอีกชั้น เลนนี้คุมวิธีทำงาน อุณหภูมิ และสุขลักษณะ ไม่ได้กำหนดตัวเลขเชื้อให้ร้านตรวจเอง และผู้บังคับใช้คือราชการส่วนท้องถิ่น

เลนที่สอง ของที่ผลิตหรือบรรจุเพื่อจำหน่าย เช่นเส้นถุง ลูกชิ้นถุง ปลาร้าขวด น้ำแข็งถุง อยู่ใต้พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 เลนนี้มีตัวเลขชัดเจนทั้งเชื้อ สารปนเปื้อน และวัตถุเจือปน โดยผูกกับผู้ผลิตหรือผู้นำเข้าของชิ้นนั้น

ที่พลาดกันบ่อยคือหยิบตัวเลขจากเลนที่สองไปเขียนว่าเป็นเกณฑ์ที่ร้านตามสั่งต้องผ่าน เช่นบอกว่าส้มตำที่ร้านต้องไม่พบซาลโมเนลลาใน 25 กรัมตามกฎหมาย ซึ่งผิดขอบเขต ตัวเลขชุดนั้นใช้กับของที่ผลิตบรรจุขาย ไม่ใช่จานที่ตำเสิร์ฟหน้าร้าน

กฎหมายที่คุมร้านซึ่งปรุงเสิร์ฟเอง

ตัวแม่คือพระราชบัญญัติการสาธารณสุข พ.ศ. 2535 ต่อด้วยกฎกระทรวงสุขลักษณะของสถานที่จำหน่ายอาหาร พ.ศ. 2561 ซึ่งคุมสภาพสถานที่ ส้วม ขยะ และน้ำเสีย แต่ไม่ได้เขียนตัวเลขอุณหภูมิไว้เอง เพราะโยงไปที่ประกาศลูก ตัวเลขที่ครัวใช้จริงจึงอยู่ในประกาศฉบับ พ.ศ. 2566 ผู้บังคับใช้เลนนี้ คือราชการส่วนท้องถิ่น ไม่ใช่ อย.

กฎกระทรวงสุขลักษณะของสถานที่จำหน่ายอาหาร พ.ศ. 2561

ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม 135 ตอนที่ 42 ก หน้า 19 · 20 มิถุนายน 2561
สถานะ
ใช้บังคับเมื่อพ้น 180 วันนับแต่วันประกาศ
  • ข้อ 3 (6) โต๊ะที่ใช้เตรียม ประกอบ ปรุง หรือจำหน่ายอาหาร ต้องสูงจากพื้นไม่น้อยกว่า 60 เซนติเมตร
  • ข้อ 4 (4) ประตูห้องส้วมต้องไม่เปิดตรงสู่บริเวณที่เตรียม ปรุง เก็บ จำหน่าย หรือบริโภคอาหาร และต้องปิดตลอดเวลา
  • ข้อ 5 ถังรองรับมูลฝอยต้องมีฝาปิดมิดชิด ไม่รั่วซึม และแยกเศษอาหารออกจากขยะประเภทอื่น
  • ข้อ 6 (3) ต้องแยกไขมันด้วยถังหรือบ่อดักไขมันก่อนระบายน้ำทิ้งลงระบบระบายน้ำ
  • ตัวเลขอุณหภูมิอาหารไม่ได้อยู่ในกฎกระทรวงฉบับนี้ แต่โยงไปที่ประกาศลูกซึ่งคือฉบับปรุงสำเร็จ พ.ศ. 2566 ข้างล่าง

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ การควบคุมคุณภาพและการจัดการสุขลักษณะของการจำหน่ายอาหารประเภทปรุงสำเร็จ ในสถานที่จำหน่ายอาหาร พ.ศ. 2566

ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม 140 ตอนพิเศษ 147 ง หน้า 11 · 22 มิถุนายน 2566
สถานะ
ยกเลิกประกาศฉบับ พ.ศ. 2565 ทั้งสองฉบับ
  • ข้อ 5 (2) อาหารประเภทต้ม แกง ตุ๋น นึ่ง ต้องร้อนสูงกว่า 63 องศาเซลเซียส วางที่อุณหภูมิห้องได้ไม่เกิน 2 ชั่วโมง และต้องอุ่นให้ร้อนก่อนบริการ
  • ข้อ 6 (2) ของปรุงสุกพร้อมบริโภคที่รอกระบวนการต่อ เช่น ข้าว ถั่ว มันฝรั่ง ผัก ผลไม้ ผลิตภัณฑ์นม ต้องเก็บในความเย็นที่ควบคุมต่ำกว่า 5 องศาเซลเซียส
  • ข้อ 10 (2) ผู้สัมผัสอาหารที่มีบาดแผลที่มือ ต้องปิดแผลและสวมถุงมือทับ เปลี่ยนทุก 4 ชั่วโมงหรือเมื่อฉีกขาดเปื้อน
  • ข้อ 11 (5) ฆ่าเชื้อภาชนะด้วยน้ำร้อน 80 องศาเซลเซียส 2 นาที หรือคลอรีน 50 ppm (ไม่เกิน 200) อย่างน้อย 1 นาที

กฎหมายที่คุมของซึ่งผลิตหรือบรรจุจำหน่าย

ออกตามพระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 ผูกกับผู้ผลิตหรือผู้นำเข้าของชิ้นนั้น ร้านอาหารใช้ชุดนี้ เป็นเกณฑ์ตรวจรับของที่ซื้อเข้าร้านได้ ยกเว้นฉบับน้ำมันทอดซ้ำที่ผูกกับผู้ผลิตอาหารเพื่อจำหน่าย ซึ่งครอบคลุมร้านที่ทอดขายด้วย

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 347) พ.ศ. 2555 เรื่อง วิธีการผลิตอาหารที่ใช้น้ำมันทอดซ้ำ

ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม 129 ตอนพิเศษ 187 ง หน้า 63 · 13 ธันวาคม 2555
สถานะ
ใช้บังคับเมื่อพ้น 90 วันนับแต่วันประกาศ
  • ข้อ 3 ผู้ผลิตอาหารที่ใช้น้ำมันทอดซ้ำเพื่อจำหน่าย ไม่ว่าจะทอด ทา ผัด หรือใช้เป็นส่วนผสม ต้องใช้น้ำมันที่มีสารโพลาร์ไม่เกินร้อยละ 25 ของน้ำหนัก
  • ข้อ 1 นิยาม “น้ำมันทอดซ้ำ” คือน้ำมันหรือไขมันที่ใช้เป็นอาหารและผ่านการทอดอาหารมาแล้ว — ไม่ได้วัดที่สีหรือกลิ่น

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 414) พ.ศ. 2563 เรื่อง มาตรฐานอาหารที่มีสารปนเปื้อน

ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม 137 ตอนพิเศษ 118 ง หน้า 17 · 20 พฤษภาคม 2563
สถานะ
ยกเลิกประกาศฉบับที่ 98 (พ.ศ. 2529) และฉบับต่อเนื่อง
  • บัญชีหมายเลข 1 คุมโลหะหนักและสารพิษจากเชื้อรา ได้แก่ แคดเมียม ดีบุก ตะกั่ว ปรอท สารหนู อะฟลาทอกซิน ฟูโมนิซิน โอคราทอกซินเอ พาทูลิน เมลามีน และกรดไฮโดรไซยานิก
  • สารปนเปื้อนที่ไม่ได้อยู่ในบัญชี ให้ใช้ข้อกำหนดของ CODEX STAN 193 แทน

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 416) พ.ศ. 2563 เรื่อง กำหนดคุณภาพหรือมาตรฐาน หลักเกณฑ์เงื่อนไข และวิธีการในการตรวจวิเคราะห์ของอาหารด้านจุลินทรีย์ที่ทำให้เกิดโรค

ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม 137 ตอนพิเศษ 237 ง หน้า 9 · 9 ตุลาคม 2563
สถานะ
ยกเลิกประกาศฉบับที่ 364 (พ.ศ. 2556)
  • บัญชีหมายเลข 2 เขียนชื่ออาหารไทยไว้ตรงตัว ทั้งข้าวแกง ก๋วยเตี๋ยว ส้มตำ ลาบ น้ำตก ยำ ซูชิ กะปิ ปลาร้า ปลาส้ม บูดู แหนม เส้นขนมจีน และเส้นก๋วยเตี๋ยว
  • เกณฑ์ต่างกันตามชนิดของอาหาร เช่น เส้นขนมจีนกับเส้นก๋วยเตี๋ยวคุมคนละระดับ และของแช่แข็งคุมเข้มกว่าของแช่เย็น
  • อาหารทะเลและสัตว์น้ำหมักดองมีหมายเหตุบังคับให้ตรวจวิบริโอเพิ่ม

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 460) พ.ศ. 2568 เรื่อง อาหารที่มีสารพิษตกค้าง

ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม 142 ตอนพิเศษ 240 ง หน้า 29 · 7 กรกฎาคม 2568
สถานะ
ใช้บังคับตั้งแต่ 22 กรกฎาคม 2568
  • ยกเลิกฉบับเดิมทั้งชุด ได้แก่ 387 (2560) 393 (2561) 419 (2563) และ 449 (2567) — ฉบับนี้คือฉบับที่ใช้อยู่
  • ข้อ 4 ลำดับการเทียบค่า เริ่มจากบัญชีท้ายประกาศ ถ้าไม่มีให้ใช้ CODEX ถ้าไม่มีอีกให้ใช้ ASEAN MRLs และถ้ายังไม่มีให้ใช้ค่าดีฟอลต์ 0.01 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม
  • ข้อ 5 อาหารที่พบวัตถุอันตรายทางการเกษตรชนิดที่ 4 เป็นอาหารห้ามผลิต นำเข้า หรือจำหน่าย

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 463) พ.ศ. 2568 เรื่อง น้ำแข็ง

ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม 142 ตอนพิเศษ 386 ง หน้า 19 · 11 ธันวาคม 2568
สถานะ
ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศ (12 ธันวาคม 2568)
  • ยกเลิกประกาศน้ำแข็งฉบับเดิมทั้งหมด 4 ฉบับ (78/2527, 137/2534, 254/2545 และ 285/2547)
  • ข้อ 4 น้ำที่ใช้ผลิตน้ำแข็งและตัวน้ำแข็งเพื่อรับประทาน ต้องได้คุณภาพตามประกาศว่าด้วยน้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท และต้องไม่มีวัตถุแปลกปลอมปนเปื้อน
  • ข้อ 6 (2) ภาชนะที่ใช้บรรจุหรือขนส่งน้ำแข็ง ต้องไม่เคยใช้บรรจุผลิตภัณฑ์อื่นมาก่อน
  • ข้อ 7 ฉลากน้ำแข็งในภาชนะบรรจุที่ไม่ใช่เพื่อการขนส่ง ต้องแสดงข้อความว่า “น้ำแข็งใช้รับประทาน”
  • ข้อ 8 ของที่ได้รับอนุญาตไว้ก่อน จำหน่ายต่อได้ไม่เกิน 1 ปีนับแต่วันที่ประกาศใช้บังคับ

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 468) พ.ศ. 2568 เรื่อง กำหนดหลักเกณฑ์ เงื่อนไข วิธีการใช้ และอัตราส่วนของวัตถุเจือปนอาหาร (ฉบับที่ 4)

ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม 142 ตอนพิเศษ 387 ง หน้า 1 · 11 ธันวาคม 2568
สถานะ
ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศ (12 ธันวาคม 2568)
  • ข้อ 2 ยกเลิกบัญชีหมายเลข 1 และ 2 ท้ายประกาศฉบับที่ 444 (พ.ศ. 2566) แล้วใช้บัญชีชุดใหม่แทน — บัญชีนี้คือชุดที่ใช้อยู่ในปัจจุบัน
  • บัญชีเรียงตามชื่อวัตถุเจือปน แล้วแตกเป็นหมวดอาหารพร้อมปริมาณสูงสุดที่อนุญาต จึงต้องดูให้ตรงหมวดของอาหารที่ทำ ไม่ใช่ดูแค่ชื่อสาร
  • ข้อ 4 ผลิตภัณฑ์ที่ได้รับอนุญาตก่อนวันใช้บังคับ จำหน่ายต่อได้ไม่เกิน 2 ปี

มาตรฐานสินค้าเกษตรที่ร้านหยิบไปใช้ตรวจรับของได้

มาตรฐานสินค้าเกษตรออกโดยสำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ เขียนขึ้นสำหรับฟาร์ม และผู้คัดบรรจุ ไม่ใช่ข้อบังคับที่ร้านอาหารต้องทำตาม แต่ตัวเลขในนั้นบอกว่าของที่ได้มาตรฐาน หน้าตาเป็นอย่างไร จึงใช้เป็นเกณฑ์ตอนรับของได้ทันที

มาตรฐานสินค้าเกษตร มกษ. 6702-2553 เรื่อง ไข่ไก่

ราชกิจจานุเบกษา
เล่ม 127 ตอนพิเศษ 150 ง · 28 ธันวาคม 2553
สถานะ
เขียนสำหรับฟาร์มและผู้คัดบรรจุ ไม่ใช่ข้อบังคับที่ร้านอาหารต้องทำตาม
  • กำหนดว่าต้องไม่พบซาลโมเนลลาใน 25 กรัม
  • ไข่ที่เก็บเกิน 1 สัปดาห์ ให้เก็บที่ 10–13 องศาเซลเซียส ความชื้นสัมพัทธ์ 70–85%
  • ไข่ร้าวจากการขนส่งยอมรับได้ไม่เกิน 5% — ร้านหยิบตัวเลขนี้ไปใช้เป็นเกณฑ์ตรวจรับของได้

ตัวเลขจากตัวบทที่หยิบไปใช้ในครัวได้เลย

เรื่องตัวเลขมาจากฉบับ
อาหารต้ม แกง ตุ๋น นึ่ง ที่ตั้งขายร้อนกว่า 63 °Cปรุงสำเร็จ 2566 ข้อ 5 (2)
วางที่อุณหภูมิห้องระหว่างเตรียมและขายไม่เกิน 2 ชั่วโมงปรุงสำเร็จ 2566 ข้อ 5 (2)
ของปรุงสุกที่รอกระบวนการต่อเย็นต่ำกว่า 5 °Cปรุงสำเร็จ 2566 ข้อ 6 (2)
ฆ่าเชื้อภาชนะด้วยน้ำร้อน80 °C นาน 2 นาทีปรุงสำเร็จ 2566 ข้อ 11 (5)
ฆ่าเชื้อภาชนะด้วยคลอรีน50 ppm อย่างน้อย 1 นาทีปรุงสำเร็จ 2566 ข้อ 11 (5)
น้ำมันที่ใช้ทอดขายสารโพลาร์ไม่เกิน 25%ฉบับที่ 347 พ.ศ. 2555 ข้อ 3
สารพิษตกค้างที่ไม่มีค่ากำหนดไว้0.01 มก./กก.ฉบับที่ 460 พ.ศ. 2568 ข้อ 4
ไข่ร้าวจากการขนส่งที่ยอมรับได้ไม่เกิน 5%มกษ. 6702-2553

เกณฑ์ที่เจอบ่อยแต่ ไม่ใช่ของไทย คือกรอบทำให้เย็น 2 บวก 4 ชั่วโมง และการอุ่นซ้ำที่ 74 องศาเซลเซียส 15 วินาที สองอย่างนี้มาจาก Food Code ของสหรัฐ ไม่ได้อยู่ในตัวบทไทย ใช้อ้างอิงได้แต่ต้องบอกที่มาให้ตรง

คำถามที่พบบ่อย

ร้านอาหารที่ปรุงขายหน้าร้าน ต้องทำตามเกณฑ์เชื้อจุลินทรีย์ในประกาศฉบับที่ 416 ไหม
ไม่ใช่โดยตรง ประกาศฉบับที่ 416 ออกตามพระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 ซึ่งคุมอาหารที่ผลิตและบรรจุเพื่อจำหน่าย เช่น เส้นก๋วยเตี๋ยวถุง ลูกชิ้นถุง ปลาร้าขวด ส่วนร้านที่ปรุงเสิร์ฟลูกค้าที่โต๊ะอยู่ในกฎหมายอีกฉบับคือพระราชบัญญัติการสาธารณสุข พ.ศ. 2535 ซึ่งคุมวิธีทำงาน อุณหภูมิ และสุขลักษณะ ไม่ได้กำหนดตัวเลขเชื้อไว้ให้ร้านตรวจเอง แต่ตัวเลขในฉบับที่ 416 ยังมีประโยชน์กับร้าน เพราะเป็นเกณฑ์ที่ของถุงซึ่งร้านซื้อเข้ามาต้องผ่านอยู่แล้ว
กฎหมายไทยกำหนดอุณหภูมิอาหารปรุงสำเร็จไว้เท่าไหร่
ประกาศกระทรวงสาธารณสุขเรื่องการจำหน่ายอาหารประเภทปรุงสำเร็จ พ.ศ. 2566 ข้อ 5 (2) กำหนดว่าอาหารประเภทต้ม แกง ตุ๋น นึ่ง ต้องร้อนสูงกว่า 63 องศาเซลเซียส วางที่อุณหภูมิห้องได้ไม่เกิน 2 ชั่วโมงระหว่างจัดเตรียมและจำหน่าย และต้องอุ่นให้ร้อนก่อนบริการ ส่วนของปรุงสุกพร้อมบริโภคที่รอกระบวนการต่อ ข้อ 6 (2) ให้เก็บในความเย็นที่ควบคุมต่ำกว่า 5 องศาเซลเซียส ข้อความที่ยังเจอบ่อยว่ากฎหมายไทยไม่มีตัวเลขอุณหภูมินั้นล้าไปแล้ว เพราะตัวเลขอยู่ในประกาศลูกฉบับนี้ ไม่ได้อยู่ในกฎกระทรวงปี 2561
น้ำแข็งที่ร้านซื้อมาใส่ถัง มีกฎหมายคุมไหม
มี ประกาศกระทรวงสาธารณสุขฉบับที่ 463 พ.ศ. 2568 เรื่อง น้ำแข็ง กำหนดให้น้ำที่ใช้ผลิตและตัวน้ำแข็งเพื่อรับประทานต้องได้คุณภาพตามประกาศว่าด้วยน้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท ภาชนะที่ใช้บรรจุหรือขนส่งต้องไม่เคยใช้บรรจุผลิตภัณฑ์อื่นมาก่อน และฉลากต้องมีข้อความว่าน้ำแข็งใช้รับประทาน ฉบับนี้ใช้บังคับตั้งแต่ 12 ธันวาคม 2568 และยกเลิกประกาศน้ำแข็งฉบับเดิมทั้งสี่ฉบับ
ข้อมูลในหน้านี้เชื่อถือได้แค่ไหน ต่างจากบทความทั่วไปยังไง
ทุกฉบับในหน้านี้ถูกดาวน์โหลดไฟล์ PDF จากเว็บของหน่วยงานเจ้าของเรื่องมาเปิดอ่านหัวเอกสารจริง เลขเล่มและตอนของราชกิจจานุเบกษา วันที่ประกาศ และวันที่ใช้บังคับ คัดมาจากหน้าแรกของไฟล์นั้นโดยตรง ไม่ได้อ้างต่อจากเว็บอื่น ปุ่มเปิดตัวบทของแต่ละฉบับชี้ไปที่ไฟล์ต้นทางของหน่วยงาน จึงตรวจสอบซ้ำได้เองทุกบรรทัด อย่างไรก็ตามหน้านี้เป็นการรวบรวมเพื่อให้อ่านง่าย ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย กรณีที่มีข้อพิพาทให้ยึดตัวบทและคำวินิจฉัยของหน่วยงานเป็นหลัก

ทุกฉบับในหน้านี้ดาวน์โหลดไฟล์จากเว็บของหน่วยงานเจ้าของเรื่องมาเปิดอ่านหัวเอกสารจริง เลขเล่มและตอนของราชกิจจานุเบกษา วันที่ประกาศ และวันที่ใช้บังคับ คัดจากหน้าแรกของไฟล์นั้น โดยตรง ตรวจสอบล่าสุด 28 สิงหาคม 2569

หน้านี้เป็นการรวบรวมเพื่อให้อ่านง่าย ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย กรณีมีข้อพิพาทหรือต้องยื่นเอกสารจริง ให้ยึดตัวบทและคำวินิจฉัยของหน่วยงานเป็นหลัก นำไปอ้างอิงต่อได้ ขอเพียงลิงก์กลับมาที่หน้านี้

กฎหมายบอกว่าต้องทำ ส่วนหน้าร้านคือต้องทำให้ทัน

เกณฑ์ส่วนใหญ่ในหน้านี้ผูกกับเวลาและลำดับงาน ของเข้าเมื่อไหร่ ทำเสร็จกี่โมง ตั้งขายมานานเท่าไหร่แล้ว Ginzii เก็บเวลาของทุกออเดอร์ให้อยู่แล้วตั้งแต่แพ็กเกจฟรี ครัวเห็นคิวตามจริง และย้อนดูได้ว่าจานไหนออกตอนไหน

เริ่มใช้ฟรี ไม่ต้องใช้บัตรเครดิต